- İnsanlık ailesinin tüm üyelerinin
niteliğinde bulunan onurunu ve eşit ve ayrılmaz haklarını
tanımanın; dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğunu,
- insanın zorbalık ve baskıya karşı son bir yol olarak
ayaklanmaya başvurmak zorunda bırakılmaması için, insan
haklarının hukuk düzeniyle korunması gerektiğini,
- Uluslar arasında dostça ilişkileri geliştirmeyi özendirmenin
temel olduğunu,
- Birleşmiş Milletler halklarının, Birleşmiş Milletler
Antlaşmasında belirtilen temel insan haklarına, insan kişiliğinin
onur ve değerine, erkeklerle kadınların hak eşitliğine
olan inancını yeniden belirttiğini ve daha geniş bir özgürlük
içinde toplumsal gelişme ve daha iyi bir yaşam düzeyi sağlamaya
karar vermiş olduğunu,
- Üye Devletlerin Birleşmiş Milletlerle işbirliği içinde,
insan haklarının ve temel özgürlüklerin evrensel olarak
saygı görüp gözetilmesini sağlamayı yükümlendiklerini,
- Bu hak ve özgürlükler konusunda ortak bir anlayış oluşturmanın
bu yükümlülüğün tam olarak gerçekleşmesi için büyük önem
taşıdığını göz önüne alarak,
Genel Kurul,
İnsanlık topluluğunun bütün bireyleriyle kuruluşlarının;
bu Bildirgeyi her zaman göz önünde tutarak, eğitim ve öğretim
yoluyla bu hak ve özgürlüklere saygıyı geliştirmeye, giderek
artan ulusal ve uluslararası önlemlerle gerek üye devletlerin
halkları ve gerekse bu devletlerin yönetimi altındaki ülkeler
halkları arasında bu hakların dünyaca etkin olarak tanınmasını
ve uygulanmasını sağlamaya çaba göstermeleri amacıyla,
tüm halklar ve uluslar için ortak ideal ölçüleri belirleyen
bu İnsan Hakları Evrensel Bildirgesini ilan eder.
Madde 1- Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından
eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler, birbirlerine
karşı kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.
Madde 2- Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal
veya başka bir görüş, ulusal veya sosyal köken, mülkiyet,
doğuş veya herhangi başka bir ayrım gözetmeksizin bu Bildirge
ile ilan olunan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden
yararlanabilir.
Ayrıca, ister bağımsız olsun, ister vesayet altında veya
özerk olmayan yada başka bir egemenlik kısıtlamasına bağlı
ülke yurttaşı olsun, bir kimse hakkında, uyruğunda bulunduğu
devlet veya ülkenin siyasal, hukuksal veya uluslararası
statüsü bakımından hiçbir ayrım gözetilmeyecektir.
Madde3 -Yaşamak, özgürlük ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.
Madde 4- Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz,
kölelik ve köle ticareti her türlü biçimde yasaktır.
Madde 5- Hiç kimseye işkence yapılamaz, zalimce, insanlık
dışı veya onur kırıcı davranışlarda bulunulamaz ve ceza
verilemez.
Madde 6- Herkesin, her nerede olursa olsun, hukuksal kişiliğinin
tanınması hakkı vardır.
Madde 7- Herkes yasa önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin
yasanın korunmasından eşit olarak yararlanma hakkına sahiptir.
Herkesin bu Bildirgeye aykırı her türlü ayrım gözetici
işleme karşı ve böyle işlemler için yapılacak her türlü
kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde 8- Herkesin anayasa yada yasayla tanınmış temel
haklarını çiğneyen eylemlere karşı, yetkili ulusal mahkemeler
eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı vardır.
Madde 9- Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz
ve sürgün edilemez.
Madde 10- Herkesin, hak ve yükümlülükleri belirlenirken
ve kendisine bir suç yüklenirken, tam bir şekilde davasının
bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından hakça ve açık
olarak görülmesini istemeye hakkı vardır.
Madde 11-
1. Kendisine
bir suç yüklenen herkes, savunması için gerekli olan tüm
güvencelerin tanındığı açık bir yargılama sonunda, yasaya
göre suçlu olduğu saptanmadıkça, suçsuz sayılır.
2. Hiç
kimse, işlendiği sırada ulusal yada uluslararası hukuka
göre bir suç oluşturmayan herhangi bir eylem veya ihmalden
dolayı suçlu sayılamaz. Kimseye suçun işlendiği sırada
uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Madde 12- Kimsenin; özel yaşamına, ailesine konutuna ya
da haberleşmesine keyfi olarak karışılamaz, şeref ve adına
saldırılamaz. Herkesin, bu gibi karışma ve saldırılara
karşı yasa tarafından korunmaya hakkı vardır.
Madde 13-
1. Herkesin,
bir devletin toprakları üzerinde serbestçe dolaşma ve oturma
hakkı vardır.
2. Herkes, kendi ülkesi de
dahil olmak üzere, herhangi bir ülkeden ayrılmak ve ülkesine
yeniden dönmek hakkına sahiptir.
Madde 14-
1. Herkesin,
zulüm altında başka ülkelere sığınma ve sığınma olanaklarından
yararlanma hakkı vardır.
2. Gerçekten siyasal
nitelik taşımayan suçlardan veya Birleşmiş Milletlerin
amaç ve ilkelerine aykırı eylemlerden doğan kovuşturma
durumunda bu haktan yararlanılamaz.
Madde 15-
1. Herkesin,
bir yurttaşlığa hakkı vardır.
2. Hiç kimse,
keyfi olarak yurttaşlığından veya yurttaşlığını değiştirme
hakkından yoksun bırakılamaz.
Madde 16-
1. Yetişkin
her erkeğin ve kadının, ırk, yurttaşlık veya din bakımlarından
herhangi bir kısıtlamaya uğramaksızın evlenme ve aile kurmaya
hakkı vardır.
2. Evlenme sözleşmesi, ancak
evleneceklerin özgür ve tam iradeleriyle yapılır.
3. Aile,
toplumun, doğal ve temel unsurudur, toplum ve devlet tarafından
korunur.
Madde 17-
1. Herkesin,
tek başına veya başkalarıyla ortaklaşa mülkiyet hakkı vardır.
2. Hiç kimse, keyfi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.
Madde 18- Herkesin; düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne
hakkı vardır. Bu hak, din veya topluca, açık olarak yada
özel biçimde öğrenim, uygulama, ibadet ve dinsel törenlerle
açığa vurma özgürlüğünü içerir.
Madde 19- Herkesin, düşünce ve anlatım özgürlüğüne hakkı
vardır. Bu hak; düşüncelerinden dolayı rahatsız edilmemek,
ülke sınırları söz konusu olmaksızın, bilgi ve düşünceleri
her yoldan araştırmak, elde etmek ve yaymak hakkını gerekli
kılar.
Madde 20-
1. Herkesin,
silahsız ve saldırısız toplanma, dernek kurma ve derneğe
katılma özgürlüğü vardır.
2. Hiç kimse,
bir demeğe girmeye zorlanamaz.
Madde 21-
1. Herkes, doğrudan
veya serbestçe seçilmiş temsilciler aracılığı ile ülkesinin
yönetimine katılma hakkına sahiptir.
2. Herkesin ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak
yararlanma hakkı vardır.
3. Halkın iradesi hükümet otoritesinin temelidir. Bu irade,
gizli veya serbestliği sağlayacak benzeri bir yöntemle
genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak ve belirli aralıklarla
tekrarlanacak dürüst seçimlerle belirlenir.
Madde 22- Herkesin, toplumun bir üyesi olarak, sosyal
güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çabalarla ve uluslararası
işbirliği yoluyla ve her devletin örgütlenmesine ve kaynaklarına
göre, herkes onur ve kişiliğinin serbestçe gelişim için
gerekli olan ekonomik, sosyal ve kültürel haklarının gerçekleştirilmesi
hakkına sahiptir.
Madde 23-
1. Herkesin;
çalışma, işini serbestçe seçme, adaletli ve elverişli koşullarda
çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
2. Herkesin,
herhangi bir ayrım gözetmeksizin, eşit iş için eşit ücrete
hakkı vardır.
3. Herkesin, kendisi ve ailesi
için insan onuruna yaraşır ve gerekirse her türlü sosyal
koruma önlemleriyle desteklenmiş bir yaşam sağlayacak adil
ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.
4. Herkesin,
çıkarını korumak için sendika kurma veya sendikaya üye
olma hakkı vardır.
Madde 24- Herkesin; dinlenmeye,
eğlenmeye, özellikle çalışma süresinin makul ölçüde sınırlandırılmasına
ve belirli dönemlerde ücretli izne çıkmaya hakkı vardır.
Madde 25-
1. Herkesin;
kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme,
giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes, işsizlik,
hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki
koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına
sahiptir.
2. Anaların ve çocukların, özel
bakım ve yardım görme hakları vardır. Bütün çocuklar, evlilik
içi veya evlilik dışı doğmuş olsunlar, aynı sosyal güvenceden
yararlanırlar.
Madde 26-
1. Herkes eğitim
hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim
aşamasında parasızdır. ilköğretim zorunludur. Teknik ve
mesleksel eğitim herkese açıktır. Yüksek öğretim, yeteneklerine
göre herkese tam bir eşitlikle açık olmalıdır.
2. Eğitim,
insan kişiliğini tam geliştirmeye ve insan haklarıyla temel
özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye yönelik olmalıdır. Eğitim,
bütün uluslar, ırklar ve dinsel topluluklar arasında anlayış,
hoşgörü ve dostluğu özendirmeli ve Birleşmiş Milletlerin
barışı koruma yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.
3. Çocuklara
verilecek eğitimin türünü seçmek, öncelikle ana ve babanın
hakkıdır.
Madde 27-
1. Herkes;
toplumun kültürel yaşamına serbestçe katılma, güzel sanatlardan
yararlanma, bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma
hakkına sahiptir.
2. Herkesin; yaratıcısı
olduğu bilim, edebiyat ve sanat ürünlerinden doğan maddi
ve manevi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Madde
28- Herkesin, bu Bildirgede öngörülen hak ve
özgürlüklerin gerçekleşeceği bir toplumsal ve uluslararası
düzene hakkı vardır.
Madde 29-
1. Herkesin,
kişiliğinin serbestçe ve tam gelişmesine olanak veren topluma
karşı ödevleri vardır.
2. Herkes, haklarını kullanırken ve özgürlüklerinden yararlanırken,
başkalarının hak ve özgürlüklerinin tanınması ve bunlara
saygı gösterilmesinin sağlanması ve demokratik bir toplumda
genel ahlak ve kamu düzeniyle genel refahın gereklerinin
karşılanması amacıyla yalnız yasayla belirlenmiş sınırlamalara
bağlı olur.
3. Bu hak ve özgürlükler hiçbir koşulda Birleşmiş Milletlerin
amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30- Bu bildirgenin hiçbir kuralı, herhangi bir devlet,
topluluk veya kişiye, burada açıklanan hak ve özgürlüklerden
herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan bir girişimde
veya eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz. |